برنامه‌ریزی درسی و برخی اصول آن

برنامه‌ریزی درسی و برخی اصول آن

امور درسی و تحصیلی یکی از مهم‌ترین فعالیت‌ها برای دانش‌آموزان است که اهمیت زیادی در سایر جنبه‌های زندگی دارد. بر این اساس انجام این فعالیت مهم به نحو احسن بطوری که نتایج خوب و عالی در بر داشته باشد اهمیت زیادی پیدا می‌کند. هیچ کاری بدون برنامه‌ریزی، فعالیتی کامل نخواهد بود. به‌ویژه در مسائل درسی و تحصیلی که اهمیت بیشتری دارند و مدت زمان هم در آن‌ها مهم است.

 

فواید برنامه‌ریزی تحصیلی

  • روشن سازی اهداف

زمانی که فرد اقدام به تهیه‌ی یک برنامه‌ی تحصیلی برای خود می‌کند، توجه بیشتری به اهداف برنامه مبذول می‌دارد. و این کمک می‌کند تا شناخت بیشتری از اهداف پیدا کند و آن‌ها را دسته‌بندی نماید. اهداف طولانی مدت و کوتاه مدت را تشخیص دهد و هیچ یک را فدای دیگری نکند.

  • جلوگیری از اتلاف وقت

هم‌چون سایر امور زندگی، مسائل تحصیلی نیز از لحاظ تنظیم وقت و زمان دارای اهمیت هستند. برنامه‌ریزی به فرد کمک خواهد کرد تا اتلاف وقت نکند و استفاده مفیدتری از مدت زمانی که در اختیار دارد داشته باشد. مسأله‌ی وقت در برخی موارد تحصیلی، مانند نزدیکی امتحانات و در حین برنامه‌ریزی برای آزمون سراسری اهمیت شایان توجهی دارد. از دست دادن وقت برابر خواهد بود با از دست دادن بسیاری از موفقیت‌هایی که در آینده انتظار رسیدن به آن‌ها دارید.

  • جلوگیری از اتلاف انرژی

استفاده از یک برنامه‌ریزی استاندارد و با اصول صحیح علمی به فرد کمک خواهد کرد تا انرژی و توان ذهنی خود را بیهوده به هدر ندهد. در این نوع برنامه‌ریزی‌های استاندارد، عمدتاً روش‌های مفیدی مورد استفاده قرار می‌گیرند که موجب خواهند شد که فرد بیشترین استفاده را از توان ذهنی خود بنماید و از اتلاف نیرو و توان ذهنی جلوگیری کند. به یک بر مبنای یافته‌های روانشناسی، در برنامه‌ریزی تحصیلی این اصل به اثبات رسیده است که پس از گذشت زمانی حدود ۴۵ دقیقه تا ۷۵ دقیقه بعد از شروع مطالعه و آموزش، منحنی یادگیری بسیار پائین می‌آید، به‌طوری که فرد یادگیری خوبی بعد از این زمان نخواهد داشت، مگر این که استراحت کوتاهی داشته باشد. با در نظر گرفتن اصولی از این قبیل، فرد برنامه‌ریزی تحصیلی خود را به گونه‌ای انجام می‌دهد که با استراحت پس از هر ۴۵ دقیقه و یا حداکثر ۷۵ دقیقه مطالعه و یادگیری، ضمن تجدید قوای ذهنی، قدرت شروع مجدد فعالیت یادگیری را داشته باشد.

 

اصول صحیح برنامه ریزی تحصیلی

الف) تبیین هدف

برای برنامه‌ریزی در تمامی امور باید اهداف دقیق و روشنی داشته باشید. این مساله در برنامه‌ریزی تحصیلی حائز اهمیت فراوان‌تری است. اهداف بلند مدت و کوتاه مدت خویش را به روشنی تعریف کنید. مثلاً:

– هدف بلند مدت: قبولی در آزمون سراسری 98 دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در گروه علوم تجربی

– هدف کوتاه مدت: مطالعه‌ی بخش مشخصی از دروس در این ماه یا در این هفته

 

ب) زمان بندی اهداف

زمان دقیقی برای هر یک از اهداف کوتاه مدت تعیین کنید. مثلاً تعیین کنید که مطالعه‌ی چه دروسی را در چه مدت زمانی به اتمام خواهید رساند.

 

ج) مطالعه‌ی موازی

برخی افراد از شیوه‌ی مطالعه‌ی تک درسی استفاده می‌کنند. مثلاً سه روز یا یک هفته برای یک درس وقت می‌گذارند. این شیوه موجب خستگی ذهنی و کاهش بازده یادگیری در آن‌ها می‌شود. توصیه می‌کنیم به جای روش تک درسی از شیوه‌ی موازی استفاده کنند. به این ترتیب که دو یا سه درس را برای مدت زمان معین انتخاب و مطالعه کنند. به این ترتیب خواهند توانست از خستگی ذهنی جلوگیری کنند. هر چقدر تنوع در زمان‌بندی مطالعه این دروس بیشتر باشد، به همان اندازه از خستگی ذهنی بیشتر جلوگیری خواهد شد. به برنامه‌های زیر که دارای با تنوع های متفاوت هستند توجه کنید.

مطالعه‌ی درس فیزیک، شیمی، ادبیات در یک هفته شامل: ۲روز اول فیزیک، ۲ روز دوم شیمی، ۲ روز سوم ادبیات.

مطالعه درس فیزیک، شیمی، ادبیات در یک هفته شامل: صبح، فیزیک- ظهر، شیمی- عصر، ادبیات.

توجه کنید که برنامه‌ریزی دوم از لحاظ تنوع مناسب‌تر است، چون در یک روز 3 درس مورد مطالعه قرار می‌گیرد، در حالی که در روش اول هر ۲ روز یک درس مطالعه می‌شود و به همین جهت احتمال آسیب پذیری ذهنی و خستگی فکری بیشتر و بالاتر است.

حتی اگر بتوانید مدل دومین برنامه‌ای را که ارائه شد، کوچک‌تر و تقسیم‌بندی بیشتری بنمایید ، توفیق یادگیری و آمادگی ذهنی شما بیشتر خواهد شد.

 

د) تناسب دروس

در برنامه‌ریزی برای مطالعه‌ی دروس خود، تناسب دروس مسأله‌ی مهمی است. به عبارتی تنوع در انتخاب دروس نیز مهم است. انتخاب درس‌های فیزیک، شیمی، ریاضی در یک مدت زمان مشترک کارآیی خوبی نخواهد داشت. شیوه‌ی مطالعه‌ی این دروس به یکدیگر نزدیک است و خستگی بیشتری ایجاد می‌کند. همه‌ی آن‌ها با انواع فرمول‌ها سر و کار دارند و این تداخل مطالب را پیش خواهد آورد. بنابراین بهتر است به عنوان مثال از چنین ترکیبی استفاده کنید: شیمی، ادبیات، فیزیک.

یا اگر از شیوه‌ی آمیختن دروس استفاده می‌کنید، بهتر است برنامه‌ی شما به صورت شیمی و ادبیات- فیزیک و بینش-ریاضی و زیست‌شناسی تنظیم شود.

 

ه) استراحت مناسب و کافی

در مطالعه‌ی تمام وقت خود مثلاً زمانی که برای آزمون سراسری یا برای امتحانات برنامه‌ریزی می‌کنید، علاوه بر استراحتی که هر ۴۵ دقیقه یک بار و یا حداکثر هر ۷۵ دقیقه یک بار به مدت یک ربع برای خود در نظر می‌گیرید، هر چند ساعت یک بار نیز باید مدت زمان طولانی‌تری را برای یک استراحت نیم ساعته و یا حتی ۴۵ دقیقه‌ای منظور نمایید. و نیز استراحتی طولانی‌تر و پیوسته برای پایان هفته‌ی خود در نظر بگیرید. به‌عنوان مثال دانش‌آموزی که صبح و بعد از ظهر خود را به وقت‌های ۴۵ تا ۷۵ دقیقه‌ای تقسیم‌بندی کرده است و بعد از هر بازه‌ی مطالعاتی استراحتی ۱۵ دقیقه‌ای در نظر گرفته است، پس از هر سه یا چهار نوبت مطالعاتی یک استراحت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه‌ای منظور می‌کند و عصر جمعه را نیز به عنوان نیم روز کامل به استراحت اختصاص می‌دهد. این دانش‌آموز در هفته‌ی بعد با انرژی بیشتری نیز به تکرار همین برنامه ولی با سرفصل‌های درسی متفاوت، متنوع و متناسب می‌پردازد.

 

برنامه ریزی برای طول سال تحصیلی

برنامه‌ریزی برای طول سال تحصیلی اندک تفاوت‌هایی با سایر برنامه‌ریزی‌های تحصیلی مثلاً آمادگی برای آزمون سراسری دارد. به این صورت که اهداف شما با اهداف مدرسه در هم می‌آمیزد و شما برای برنامه‌ریزی درسی خود تا حدی از برنامه‌ریزی مدرسه تبعیت می‌کنید. با این حال در کنار اهداف برنامه‌ریزی شده‌ای که مدرسه برای شما تعیین می‌کند، باید شما نیز اهداف مطالعاتی خود را مشخص و به آن‌ها بیفزایید و سپس برای مجموعه‌ی جدید اقدام به برنامه‌ریزی و انجام فعالیت مطالعاتی بپردازید. فراموش نکنید که رعایت تمام اصول در صورت جدید برنامه‌ای نیز باید مراعات شود.

 

دکتر علی ابراهیمی

روانشناس تربیتی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *